Czym jest biometria?
Nikomu w dzisiejszych czasach nie obce jest pojęcie sprawdzania odcisków palców, a wielu z nas zetknęło się już z innymi sposobami identyfikacji takimi jak badanie źrenicy, geometrii dłoni, głosu, rejestracja twarzy i inne. Czym jest biometria, jakie niesie korzyści i jakie zagrożenia?
Biometria (z greckiego bio - żywy i metrics - mierzyć) to nauka zajmująca się badaniem mierzalnych cech biologicznych, prawidłowości kierujących zmiennością populacji organizmów, pomiarami i analizą charakterystyk biologicznych organizmów żywych. Jest ściśle powiązana z biometryką (terminy te bywają używane zamiennie), która bada i rozwija matematyczne i statystyczne metody stosowane do analizy danych w naukach biologicznych. Po opracowaniu, wyniki pomiarów biometrycznych wykorzystywane są w wielu dziedzinach takich jak medycyna, badania epidemiologiczne, kliniczne, genetyka, fizjologia, antropologia, czy paleontologia.
Należy dodać, że biometryka zajmuje się studiowaniem cech biologicznych, które są niepowtarzalne i charakterystyczne dla danego osobnika/osoby i nie ulegają zmianie lub dzieje się to tylko w niewielkim stopniu wraz z upływem lat. W najnowszych zastosowaniach biometryka zorientowana jest sprawdzanie, potwierdzanie i identyfikowanie ludzi na podstawie ich cech fizycznych. Obecnie z jej osiągnięć korzystają firmy, rządy państw, wojsko, straż graniczna, banki, szpitale itp., a coraz częściej osoby prywatne. Tożsamość osób jest weryfikowana i uwierzytelniana w celu udzielenia lub zablokowania dostępu do poszczególnych terenów, budynków, plików komputerowych czy też przejść granicznych lub w celu rejestrowania informacji np. o przestępcach, osobach niebezpiecznych czy podejrzanych.
 |
|
Małe czytniki kini papilarnych stosowan są coraz powszechniej np. w laptopach |
Zastosowania proponowane przez biometrię budzą dziś sporo kontrowersji, jednak wydaje się że w przyszłości nie unikniemy badania odcisków palców, źrenic, geometrii dłoni i wielu innych, które dominują w większości filmów science-fiction.
Początki i rozwój.
Od zarania swoich dziejów człowiek walczył o bezpieczeństwo swoje i swojego mienia. Poczucie bezpieczeństwa jest bowiem jedną z podstawowych potrzeb człowieka, której zapewnienie (przy założeniu, że te jeszcze bardziej podstawowe - fizjologiczne są zaspokojone) sprawia, że człowiek może się rozwijać intelektualnie, działać, bawić się i tworzyć. Także od samego początku największym zagrożeniem dla człowieka stawał się... drugi człowiek. Oczywiście, im więcej zabezpieczeń tym więcej sposobów ich omijania, a przemyślność ludzka zdaje się nie mieć granic (choć tu nie zgodziłby się Einstein...) Te zależności są bardzo proste. Stąd każdy człowiek otacza się ludźmi, którym może ufać, rozpoznaje ich na podstawie różnych cech zewnętrznych i behawioralnych. Zdobycie zaufania może więc stać się kluczem otwierającym bardzo wiele drzwi. I jak stare jest oszustwo, tak stary zdaje się być pomysł zmiany tożsamości, podszywania się pod kogoś innego - istniejącego lub nie.
W istocie, w całej historii ludzkości możemy znaleźć ślady świadczące o wykorzystywaniu cech fenotypu[1] do rozpoznawania i potwierdzania tożsamości. Oczywiście najbardziej naturalnym sposobem, którym posługuje się codziennie większość z nas, jest identyfikacja osoby na podstawie rysów twarzy i głosu. Poza tym rozpoznajemy sylwetkę, sposób poruszania się, gesty. Wszystko to jest nam tak bliskie i oczywiste, że się nad tym nie zastanawiamy. Ale istnieje wiele dowodów na to, że praktycznie od samego początku ludzie wykorzystywali umiejętności rozpoznawania cech fenotypu bardzo świadomie i w różnych celach. Kilka przykładów:
Przy malowidłach naskalnych, datowanych na 30 000 lat i więcej, często znajdowano odbicia ludzkich rąk, tworzone przez przyłożenie dłoni do skały i rozpylenie barwnika. W ten sposób, jak uważają archeologowie, powstawał unikatowy podpis artysty (najnowsze badania wskazują na przewagę kobiet), odciski te mogły mieć także inne - magiczne i rytualne funkcje, zawsze jednak związane z ich właścicielem i jego „mocami", choć funkcje prehistorycznych artystów nie są jeszcze znane.
Biblijna Księga Sędziów w 12. rozdziale opisuje sposób rozpoznawania wrogów po wymowie: Efraimici, w odróżnieniu od Gileaditów wymawiali „s" zamiast „sz", co niestety czsto stawało się ich zgubą.
W Babilonii odcisków palców używano już prawdopodobnie na 500 lat p.n.e. Gliniane tabliczki z odciskiem palca sprzed 1200 lat znajdowane były na terenach Mezopotamii. Zawierały zapisy transakcji handlowych, a odcisk - swoista pieczęć - widniał obok podpisu. Podobnie rzecz miała się w Chinach. Atramentowego odcisku palca używano jako podpisu w oficjalnych dokumentach.
Na długo więc, zanim naukowo udowodniono niepowtarzalność pewnych ludzkich cech, wykorzystywano tę wiedzę, która wynikała z codziennego doświadczenia.
W Egipcie sprawdzonych handlarzy o najlepszej reputacji identyfikowano za pomocą opisu cech fizycznych takich jak wiek, wzrost, waga, tatuaże, deformacje czy blizny dodając do tego cechy behawioralne.
Faktyczny rozwój biometrii jako nauki rozpoczął się w latsach 80' XIX wieku za sprawą francuskiego badacza Alphonse'a Bertillon, twórcy pierwszego naukowego systemu identyfikacji stosowanego przez policję. Bertillon stał się znaną postacią, wspomina o nim nawet jedno z opowiadań o Sherlock'u Holmesie, jednakże zanim w 1882 roku przedstawił swój model antropometrii musiał przetrwać wiele kpin nie tylko ze strony więźniów nad którymi pracował w paryskim więzieniu La Santé Prison, ale również od swoich policyjnych kolegów. W jego systemie osoba była identyfikowana na podstawie pomiaru ciała i głowy oraz indywidualnych cech takich jak tatuaże, blizny oraz cechy osobowości. Pomiary składały się na formułę, która miała pasować tylko do jednej osoby i nie ulegać zmianom. Użył jej dwa lata później przy identyfikacji prawie 250 przestępców. System został szybko i szeroko zaadoptowany w brytyjskiej i amerykańskiej policji. Mimo iż miał sporo wad i nie zawsze pozwalał na precyzyjne dopasowanie, pozwalał jednak znacznie zawęzić grono podejrzanych i dopasować do zdjęć policyjnych (fotografia śledcza), które to Bertillon, wraz ze specjalnymi kartami usystematyzował. Wcześniej, przestępcy byli identyfikowani jedynie na podstawie wątpliwych opisów świadków naocznych. Nieco później system został uzupełniony przez wykorzystanie daktyloskopii, którą zajmiemy się w dalszej części artykułu.
c.d.n.
NorThern
[1] Fenotypem określa się bardzo ogólnie zespół cech organizmu. Fenotyp jest ściśle związany z genotypem, który stanowi „przepis" na fenotyp i wspólnie ze środowiskiem decyduje o jego kształcie.
Ilustracja z Identification anthropométrique (1893) Bertillon'a.